چشمى تا 20 ميليون سال و با تلسكوپ 6 اينچى تا 8 : ميليون سال نورى ، فضا را قابل مشاهده مىسازد . 2 . مرز هندسى ) اين مرز تفاوت كيفى با مرز مشاهده‌اى دارد ؛ نه از جانب محدوديت بشر در كاوش جهان ، بلكه هندسهء جهان به نحوى است كه خود به خود باعث پيدايش اين مرز مىشود . منظور از هندسهء جهان آن است كه كدامين نحوه نگرش هندسى مىتواند با شكل واقعى جهان مطابق باشد ؟ براى مثال ، ديدگاه نيوتونى كه بر مبناى هندسهء اقليدسى شكل گرفته است جهان را نامحدود و بىمرز مىداند . ليكن پيش‌بينىهايى كه بر مبناى فرضيه كيهان‌شناختى نيوتون شكل مىگيرند ، با مشاهدات انجام شده موافقت نمىكنند . اندازه‌گيريهايى كه اخيرا از « سرعت و درخشندگى » بسيارى از كهكشانها به عمل آمده است ، عدم دقت فرضيهء جهان نامحدود نيوتون را نشان مىدهد . اقليدسى بودن هندسهء جهان ، صرفا مطابق با احساس ما است . زيرا « لباچوسكى » ، رياضىدان روسى ، اصل اقليدس را در مورد خطوط موازى ردّ كرد و هندسه‌اى جديد ( نااقليدسى ) متولد شد . بنا بر اصل پنجم اقليدس ، دو خط موازى و مستقيم اگر تا بىنهايت هم ادامه يابند ، هيچ‌گاه همديگر را قطع نمىكنند و فاصله‌شان همواره ثابت مىماند . لباچوسكى با ردّ اين اصل ، اصل بسيار انعطاف‌پذيرى را پيش كشيد كه : « دو خط موازى مىتوانند هم‌گرا يا واگرا باشند » . اين اصل ، شالودهء هندسهء جديدى را پىريزى مىكند كه درست همانند هندسهء اقليدسى ، منطقى و برخوردار از ثابت و استوارى است . كيهان‌شناسى « اينشتين » بر پايهء اين هندسه نااقليدسى است و در آن ، حجم جهان محدود تلقى مىشود . براى استنتاج جهان محدود از نظر حجم ، دوباره به قضيهء خطوط موازى برمىگرديم . طبق هندسهء كروى خط مستقيمى كه تا بىنهايت